Strata w działalności gospodarczej a dochód z nieujawnionych źródeł przychodów

Organom podatkowym zależy na zapobieganiu nielegalnemu unikaniu opodatkowania i kontrolowaniu źródeł dochodów przedsiębiorców. W praktyce oznacza to, że organy te aktywnie poszukują przypadków dochodów z nieujawnionych źródeł i weryfikują zgodność z przepisami podatkowymi. Narzędziami, które służą urzędnikom do realizacji tych celów, są przede wszystkim czynności sprawdzające, kontrola podatkowa, a w sprawach o większym ciężarze gatunkowym – kontrola celno-skarbowa. Jednym z elementów, na który fiskus zwraca szczególną uwagę, jest strata w działalności gospodarczej.

Kiedy strata budzi podejrzenia fiskusa?

Strata w działalności gospodarczej oznacza, że przedsiębiorca ponosi wydatki przewyższające przychody. Jest to sytuacja, w której koszty działalności są wyższe niż dochody generowane przez przedsiębiorstwo. Przyczyną straty mogą być różne czynniki, takie jak niskie zyski, duże wydatki na inwestycje, niski popyt na produkty lub usługi oferowane przez przedsiębiorstwo czy nagłe kryzysy gospodarcze.

Dla organów podatkowych długotrwała lub wysoka strata stanowi jednak czerwoną flagę. Urzędnicy zadają sobie wtedy fundamentalne pytanie: z jakich środków przedsiębiorca finansuje swoje prywatne życie oraz dalsze funkcjonowanie firmy, skoro oficjalnie nie zarabia?

Warto zatem zwracać uwagę, aby ponoszone wydatki miały swoje źródło w dochodach ujawnionych w deklaracji podatkowej. Wydatki nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych są opodatkowane podatkiem sankcyjnym. Wysokość tego podatku wynosi aż 75% wartości takich wydatków.

Co na to sądy administracyjne?

Jeśli fiskus uzna, że podatnik żyje ponad stan, a strata w firmie uniemożliwiała pokrycie bieżących kosztów osobistych, wszczynane są formalne postępowania podatkowe w zakresie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach.

Choć art. 25g ustawy o PIT nakłada ciężar dowodu na podatnika, sądy administracyjne wyraźnie zakreślają granice dla działań fiskusa:

• Obowiązek rzetelnego zbadania twierdzeń podatnika przez organ (Wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2022 r., sygn. akt II FSK 2808/19): Naczelny Sąd Administracyjny w tym wyroku wprost analizował kwestię ciężaru dowodu w sprawach o nieujawnione źródła przychodów. Sąd podkreślił, że choć to na podatniku spoczywa obowiązek wykazania, iż posiadał legalne źródła finansowania wydatków (np. oszczędności z lat ubiegłych), to organy podatkowe nie mogą podejść do jego wyjaśnień w sposób bezkrytyczny i automatyczny. Fiskus ma obowiązek rzetelnie przeanalizować i zweryfikować dowody oraz twierdzenia przedstawione przez podatnika, a nie po prostu je odrzucić.

• Badanie historii majątkowej i realnych możliwości finansowych (Wyrok NSA z dnia 8 lipca 2025 r., sygn. akt II FSK 1315/22 oraz II FSK 1316/22): W tych niedawnych sprawach sądy analizowały sytuacje, w których podatnicy tłumaczyli finansowanie bieżących wydatków wieloletnimi oszczędnościami (często gromadzonymi w gotówce). Z orzeczeń tych wynika kluczowy wniosek dla strategii obronnej: samo twierdzenie o posiadaniu „gotówki w szufladzie” przy jednoczesnym wykazywaniu strat nie wystarczy. Jednak prawidłowo skonstruowana linia obrony, poparta np. dowodami na historyczne, legalne i opodatkowane dochody z lat ubiegłych, z których te oszczędności mogły powstać, zmusza organ do ich uwzględnienia.

Jak możemy Ci pomóc?

Granica między legalnym finansowaniem straty z oszczędności a zarzutem ukrywania dochodów jest bardzo cienka. Urzędnicy w trakcie prowadzonych czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej potrafią być niezwykle drobiazgowi, a negatywne skutki złego prowadzenia sprawy mogą kosztować aż 75% rzekomego dochodu.

Ponieważ w sprawach o nieujawnione źródła przychodów to na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia, skąd miał pieniądze, samodzielna walka z urzędem bywa niezwykle trudna. Kancelaria Doradztwa Podatkowego Małgorzata Miszczak pomoże Państwu zgromadzić odpowiedni materiał dowodowy, a w razie sporu przygotuje profesjonalne odwołania od decyzji organu oraz skargi do sądów administracyjnych