Zwolnienie podmiotowe z VAT – limit, zasady rezygnacji i powrotu do zwolnienia

Przedsiębiorcy spełniający ustawowe warunki często chętnie korzystają z możliwości stosowania zwolnienia podmiotowego z podatku od towarów i usług (VAT). Zwolnienie to jest dostępne co do zasady dla wszystkich podatników, których wartość sprzedaży nie przekroczy określonego progu w roku podatkowym. Zdarza się jednak, że przedsiębiorcy dobrowolnie rezygnują z tego przywileju, a po pewnym czasie chcą do niego wrócić.

W jaki sposób to zrobić, ile wynosi nowy limit i dla kogo w ogóle jest ono dostępne?

Zwolnienie podmiotowe – dla kogo wyższy limit?

Od 1 stycznia 2026 roku ustawodawca zdecydował o istotnej modyfikacji kryteriów uprawniających do korzystania ze zwolnienia z podatku od towarów i usług. Obecnie z tego rozwiązania mogą korzystać przedsiębiorcy, których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 240 000 zł. Do kluczowej wartości sprzedaży oczywiście nie wlicza się samej kwoty podatku.

Warto w tym miejscu przypomnieć podstawową zasadę kalkulacji obrotu dla podmiotów rozpoczynających działalność w trakcie roku podatkowego. W ich przypadku limit wyliczany jest w proporcji do okresu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie ze wzorem:

Lp = 240 000 zł x

gdzie Lp oznacza indywidualny limit dla podatnika, natomiast Dr to liczba dni pozostałych do końca roku podatkowego od dnia rozpoczęcia wykonywania czynności opodatkowanych.

Wyłączenia ze zwolnienia – katalog bezwzględny

Należy bezwzględnie pamiętać, że wykonywanie określonego rodzaju czynności – bez względu na osiągany pułap obrotów – z mocy prawa pozbawia podatników możliwości wyboru zwolnienia podmiotowego. Do kluczowych obszarów działalności wyłączonych ze zwolnienia należą:

1. Dostawa towarów takich jak:

   • nowe środki transportu,

   • towary opodatkowane podatkiem akcyzowym (z pewnymi wyjątkami ustawowymi, jak np. energia elektryczna czy wyroby tytoniowe/alkoholowe w ściśle określonych sytuacjach),

   • tereny budowlane oraz przeznaczone pod zabudowę,

   • części i akcesoria do pojazdów samochodowych oraz motocykli.

2. Świadczenie usług w zakresie:

   • prawniczym,

   • doradztwa (z wyłączeniem doradztwa rolniczego oraz związanego ze sporządzaniem planu zagospodarowania i modernizacji gospodarstwa rolnego),

   • jubilerskich,

   • ściągania długów, w tym usług factoringu.

Dobrowolna rezygnacja ze zwolnienia

Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje dla przedsiębiorców pełną elastyczność w postaci możliwości dobrowolnej rezygnacji ze zwolnienia podmiotowego. Podatnicy, którzy z przyczyn biznesowych (np. ze względu na plany inwestycyjne lub współpracę wyłącznie z innymi podatnikami VAT czynnymi) chcą zrezygnować ze statusu podatnika zwolnionego, zobowiązani są pisemnie zawiadomić o tym zamiarze właściwego naczelnika urzędu skarbowego.

Zawiadomienie to musi zostać złożone przed początkiem miesiąca, w którym przedsiębiorca zamierza zrezygnować ze zwolnienia. Oznacza to, że przejście na status podatnika czynnego następuje zawsze z pierwszym dniem pełnego miesiąca kalendarzowego.

Przykład Praktyczny: Przedsiębiorca korzystający dotychczas ze zwolnienia podmiotowego podjął decyzję o rezygnacji z tego statusu w dniu 15 kwietnia 2026 roku. Aby proces przebiegł prawidłowo i zgodnie z prawem, najpóźniej do dnia 30 kwietnia 2026 roku musi złożyć w urzędzie skarbowym stosowne zawiadomienie (poprzez formularz VAT-R). Status czynnego podatnika VAT uzyska on formalnie z dniem 1 maja 2026 roku.

⚠️ Ważna uwaga: Przepisy prawa podatkowego kategorycznie wykluczają możliwość dobrowolnej rezygnacji ze zwolnienia podmiotowego w trakcie trwania miesiąca kalendarzowego.

Utrata prawa do zwolnienia (przekroczenie limitu)

Oprócz ścieżki dobrowolnej, przejście na system podatku należnego może mieć charakter wymuszony. Dzieje się tak w sytuacji utraty prawa do zwolnienia na skutek przekroczenia ustawowego limitu sprzedaży, czyli kwoty 240 000 zł w skali roku.

W tym scenariuszu mechanizm działa automatycznie i natyczmiastowo. Przedsiębiorca staje się czynnym podatnikiem VAT dokładnie w momencie wykonania czynności, którą rzeczony limit został przekroczony. Konsekwencją tego jest fakt, iż moment ten może przypaść na dowolny dzień, również w środku miesiąca kalendarzowego. Opodatkowaniu podatkiem VAT podlega wówczas nadwyżka ponad kwotę limitu, a każda kolejna transakcja musi być już udokumentowana fakturą ze stosowną stawką podatku VAT.

Powrót do zwolnienia – terminy i formalności

Dla przedsiębiorców, którzy utracili prawo do zwolnienia wskutek przekroczenia limitu bądź z niego dobrowolnie zrezygnowali, ustawodawca pozostawił „furtkę powrotną”. Ponowne skorzystanie ze zwolnienia podmiotowego jest w pełni dopuszczalne, jednak obwarowane restrykcyjnymi kryteriami czasowymi.

Zgodnie z brzmieniem przepisów, powrót do zwolnienia z VAT możliwy jest po upływie roku, licząc od końca roku, w którym podatnik utracił prawo do zwolnienia lub z niego zrezygnował. Kluczowym warunkiem jest oczywiście to, aby w całym roku poprzedzającym powrót wartość sprzedaży nie przekroczyła nowego pułapu 240 000 zł.

Samo spełnienie kryterium obrotu nie zmienia statusu automatycznie w systemach skarbowych. Aby formalnie odzyskać status podatnika zwolnionego, przedsiębiorca zobligowany jest do złożenia w urzędzie skarbowym deklaracji aktualizacyjnej na formularzu VAT-R. W dokumencie tym dokonuje się aktualizacji statusu z podatnika VAT czynnego na podatnika VAT zwolnionego podmiotowo.

Zgłoszenie aktualizacyjne VAT-R należy złożyć w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od dnia, w którym następuje ta zmiana (w praktyce najczęściej do 7 stycznia roku, w którym powracamy do zwolnienia).

Podstawa prawna: Art. 113 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 775 z późn. zm.).

Jeżeli mają Państwo wątpliwości, jak prawidłowo skalkulować limit obrotów w swojej firmie lub chcą Państwo optymalnie zaplanować moment przejścia na VAT, zapraszamy do kontaktu z doradcami podatkowymi naszej Kancelarii.